Intervistë me Michael Zellweger, drejtues i pflegehero
1. Kujdesi në moshë të shtyrë: cilat sfida dhe tendenca ka në Zvicër?
Plakja demografike në Zvicër nxitet nga brezi i baby boomers dhe nga rritja e jetëgjatësisë. Deri në vitin 2045, pritet që përqindja e njerëzve 80 vjeç e lart të rritet në 10–11%. Sipas studimit të vitit 2021 «Gute Betreuung im Alter – Kosten und Finanzierung» (Kujdes i mirë në pleqëri – kostot dhe financimi) të Fondacionit Paul Schiller, mbi 620’000 njerëz mbi 65 vjeç nuk kanë një mbështetje cilësore, gjë që përkon me një mungesë prej 20 milionë orësh kujdesi në vit. Me rritjen e nevojës për kujdes infermieror dhe asistencë të specializuar, do të rritet edhe nevoja për personel të kualifikuar.
Po shfaqen edhe ndryshime cilësore në plakje: një jetë më e gjatë e shëndetshme dhe një mënyrë jetese më aktive në pleqëri po bëhen gjithnjë e më të zakonshme. Jetëgjatësia me shëndet të mirë po rritet, që do të thotë se më shumë njerëz mund të mbeten të pavarur deri në pleqëri. Për më tepër, shumë njerëz dëshirojnë të qëndrojnë sa më gjatë në mjedisin e tyre të njohur – shpërngulja në një shtëpi kujdesi shtyhet sa më shumë që të jetë e mundur.
Pleqëria nuk do të thotë domosdoshmërisht nevojë për ndihmë, por do të thotë aftësi të reduktuara dhe cenueshmëri më të madhe. Shumica e të moshuarve në Zvicër jetojnë në familje të vogla, shpesh vetëm. Format e reja të banimit, si banesat e përbashkëta për të moshuar, i zgjerojnë mundësitë për të moshuarit, por nuk janë të arritshme për shumicën. Pavarësisht sigurimit për pleqëri, shumë të moshuar – sidomos gratë – varen edhe nga përfitimet plotësuese të AHV-së (sigurimi zviceran për pleqëri dhe për të mbijetuarit). Shumica kanë një rrjet shoqëror, por disa janë të izoluar shoqërisht si pasojë e dëmtimeve ose e varfërisë.
Marrëdhëniet me fqinjët dhe ndihma fqinjësore po bëhen më të rëndësishme, por ato duhet të organizohen dhe të mbështeten. Ndihma joformale nga të afërmit është forma më e zakonshme e mbështetjes për të moshuarit, dhe me rritjen e nevojave po bëhet më e zakonshme një kombinim i ndihmës joformale dhe asaj profesionale. Po ndodh një zhvendosje nga kujdesi stacionar te kujdesi ambulator, por ofertat stacionare mbeten të nevojshme kur nevoja për kujdes është e lartë.
Albert Wettstein, ish-mjeku kryesor i shërbimit mjekësor të qytetit të Zürich-ut, mbron një kujdes ambulator më të mirë për të moshuarit, të financuar pjesërisht nga shteti, si alternativë ndaj parashikimit të raportit të Obsan (Observatori Zviceran i Shëndetësisë), i cili parashikon nevojën për 921 shtëpi kujdesi shtesë deri në vitin 2040. Modelet e integruara të kujdesit po e zbehin kufirin midis kujdesit ambulator dhe atij stacionar; qëllimi është që vëmendja të përqendrohet gjithnjë e më shumë te kujdesi holistik.
Në të njëjtën kohë, zhvillimet shoqërore dhe politike po nxitin një ndryshim në mënyrën si trajtohen të moshuarit. Për shembull, po shtohen përpjekjet për të ruajtur dhe nxitur burimet dhe aftësitë e të moshuarve. Këto tendenca tregojnë nevojën për të përshtatur shërbimet e kujdesit infermieror dhe të asistencës për të moshuarit, për t’iu përgjigjur nevojave individuale dhe njëkohësisht sfidave të një popullsie që po plaket.
2. Në Zvicër ka një numër të madh të afërmish kujdestarë. Pse shumë prej tyre nuk paguhen?
Në fakt, në Zvicër rreth 300’000 njerëz kujdesen për të afërmit e tyre, dhe vetëm një pjesë e vogël prej tyre merr pagë për këtë. Shumica e të afërmve kujdestarë mbulojnë kështu një nevojë për të cilën në fakt do të ishte përgjegjëse një organizatë Spitex (kujdesi në shtëpi). Ajo që shumë njerëz nuk e dinë: sipas një vendimi të Gjykatës Federale të vitit 2019, të afërmit nuk mund të kompensohen nga arkat shëndetësore për kujdesin trajtues, por për kujdesin bazë po, sigurisht. Është e rëndësishme të bëhet dallimi midis kujdesit bazë dhe asistencës – fushëveprimi i kujdesit bazë është i përcaktuar qartë në Rregulloren për përfitimet e kujdesit shëndetësor (KLV), dhe vetëm kujdesi bazë mund t’u faturohet arkave shëndetësore.
Asistenca nuk është përfitim i sigurimit të detyrueshëm shëndetësor dhe për këtë arsye nuk kompensohet. Mungesa e njohurive për dallime të tilla mund të shkaktojë pasiguri. Një arsye tjetër e rëndësishme pse shumë të afërm kujdestarë nuk paguhen lidhet me mënyrën si e percepton shoqëria të ashtuquajturën «punë kujdesi» (care work) – e cila përfshin punën e paguar dhe të papaguar të kujdesit dhe asistencës: të afërmit kujdestarë nuk duan ta vënë veten në qendër të vëmendjes, sepse prej brezash është marrë si e vetëkuptueshme që kujdesi brenda familjes bëhet falas.
3. Kujdes në shtëpi në vend të shtëpisë së kujdesit: cilat janë përfitimet e këtij koncepti?
Në fund të fundit, qëllimi i këtij koncepti është të ulë kostot e shëndetësisë përmes më pak shtrimeve ose shtrimeve më të vonshme në spital apo në shtëpi kujdesi dhe më pak vizitave te mjeku. Dhe së fundi, por jo më pak e rëndësishme – si përgjigje ndaj mungesës aktuale të personelit infermieror – formohet personel kujdesi që nevojitet urgjentisht. Një përfitim tjetër është mjedisi i njohur: njerëzit shpesh ndihen më rehat dhe më të sigurt në mjedisin e tyre të zakonshëm. Koncepti i kujdesit nga të afërmit bën të mundur qëndrimin në shtëpi, mes sendeve personale, fotove familjare dhe një mjedisi që e njeh dhe e do. Kjo nxit autonominë dhe shmang ndryshimet shqetësuese.
Për më tepër, mbështetja emocionale nga familja dhe miqtë e ngushtë është shpesh më e arritshme në shtëpi. Kontakti me njerëz të njohur mund të jetë një mbështetje e madhe emocionale dhe të ndihmojë në përmirësimin e mirëqenies mendore. Kujdesi në shtëpi mund të përshtatet edhe me nevojat individuale të personit. Shërbimet e kujdesit mund të përshtaten me kërkesat specifike dhe me ritmin ditor të personit, duke çuar në një kujdes më personal. Kujdesi në shtëpi mund të jetë më fleksibël në përshtatjen me nevojat që ndryshojnë. Dhe së fundi, por jo më pak e rëndësishme, në disa raste kujdesi në shtëpi mund të jetë më i leverdishëm se kujdesi në një institucion, i cili shpesh kushton më shumë.
4. Si funksionon shërbimi i pflegehero?
Ndërmarrjet që kanë leje funksionimi si organizatë Spitex punësojnë njerëz që kujdesen për të afërmit e tyre kundrejt pagës. Si drejtor menaxhues i pflegehero, unë punoj me tre ndërmarrje: Spitex 24, private Care dhe reha at home në kantonet Aargau, Basel-Stadt dhe Basel-Landschaft, Bern, Luzern, Solothurn dhe Zürich. Të afërmit kujdestarë mbikëqyren nga profesionistë dhe duhet të përfundojnë brenda një viti kursin për ndihmës-infermierë ose një formim të barasvlershëm
5. Cilat janë përfitimet e pflegehero?
Njerëzit që kujdesen vetë për të afërmit e tyre marrin jo vetëm vlerësim për një kontribut që nuk duhet marrë si i vetëkuptueshëm, por edhe një pagë për punën e tyre – aktualisht CHF 36 në orë. Ata gjithashtu trajnohen dhe mbikëqyren nga infermiere të kualifikuara. Kjo rrit cilësinë e kujdesit. Mbështetja e kujdestarëve ndihmon në uljen e kostove të shëndetësisë: ka më pak shtrime dhe shtrime më të vonshme në spital apo në shtëpi kujdesi dhe më pak vizita te mjeku. Dhe së fundi, por jo më pak e rëndësishme, formohet personel i mundshëm kujdesi që nevojitet urgjentisht.
6. Si mund të paguhen të afërmit kujdestarë për shërbimet e tyre?
Shërbimet e kujdesit paguhen sipas procedurës së mëposhtme:
- Vlerësimi i nevojave të personit që ka nevojë për kujdes nga një infermiere e diplomuar
- Lidhja e një kontrate pune me pflegehero ose me një nga njësitë e saj operative (reha@home, Spitex 24, private Care)
- Plotësimi i raportit të ecurisë së kujdesit nga i afërmi kujdestar
- Dorëzimi i raportit të ecurisë së kujdesit në mes dhe në fund të çdo muaji
- Pagesa e pagës më 6/7 të muajit pasardhës
- Përfundimi i formimit për ndihmës-infermierë brenda një viti nga fillimi i punës, për ta zgjatur punësimin përtej një viti
7. Cilat shërbime paguhen dhe cilat jo?
Paguhet vetëm kujdesi bazë. Kujdesi bazë i përgjithshëm përfshin ndihmën për veprimtaritë që njerëzit nuk mund t’i kryejnë më vetë, si:
- Ndihmë për t’u ngritur dhe për të shkuar në shtrat
- Mbështetje për t’u veshur dhe zhveshur
- Higjiena personale e përditshme
- Ushtrime dhe mobilizim
- Pozicionimi në shtrat dhe parandalimi i plagëve nga shtypja
- Mbështetje për përdorimin e tualetit
- Ndihmë me kujdesin e gojës dhe higjienën personale
- Fashimi i këmbëve, veshja e çorapeve etj.
8. Cilat kushte vlejnë?
Që kujdesi nga të afërmit të paguhet siç është përshkruar, duhet të plotësohen kushtet bazë të mëposhtme:
- Mosha minimale e të afërmit kujdestar: 18 vjeç
- Aftësi fizike dhe njohëse për të kryer kujdesin bazë
- Asnjë konflikt sipas të drejtës së punës
- Gatishmëri për të marrë masa cilësie në procesin e kujdesit
- Një i afërm që ka nevojë për kujdes
- Një situatë kujdesi e qëndrueshme dhe afatgjatë për personin që ka nevojë për kujdes
- Pëlqimi i të gjithë të përfshirëve.
9. Çfarë duhet të bëj nëse jam i interesuar për këtë lloj kujdesi ose dëshiroj më shumë informacion?
Nëse keni pyetje për kujdesin e të afërmve në Zvicër dhe për pagesën e tij, në faqen tonë të internetit do të gjeni shumë informacion të dobishëm. Ne do t’ju këshillojmë me kënaqësi edhe personalisht – në telefon: 0800 247 247 ose me e-mail: info@pflegehero.ch
Më shumë artikuj
Lista MiGeL: çfarë është lista zvicerane e mjeteve dhe pajisjeve ndihmëse?
LEXO MË SHUMË >
Pensioni i 13-të i AHV-së: çfarë ndryshon për pensionistët në Zvicër nga viti 2026
LEXO MË SHUMË >